📚 Pasma – baza fiszek

17 Metrów: Młodszy brat legendy

Jeśli lubisz pasmo 20 metrów, to na siedemnastce poczujesz się jak w domu, tylko w wersji "premium". Jest tu czyściej, spokojniej i zdecydowanie bardziej kulturalnie.
Kiedy wbić na pasmo?

Z fizyką nie wygrasz - wyższe częstotliwości mają swoje humory. Poranny rozruch: Pasmo budzi się do życia nieco później niż "dwudziestka". Nie ma co siadać do radia bladym świtem z nadzieją na cuda. Szybki koniec: Podobnie jak rano startuje później, tak wieczorem szybciej kładzie się spać. Trzeba łapać okazję, póki słońce jeszcze pracuje na naszą korzyść.

Dlaczego warto?
Kiedy 17 metrów już "odpali", to nie bierze jeńców. To prawdziwa maszyna do DX-owania. Sygnały potrafią być krystalicznie czyste, a brak tłoku sprawia, że nawiązanie dalekiej łączności z egzotyczną stacją jest o wiele przyjemniejsze niż walka w pile-upie na innych pasmach.

20 Metrów: Prawdziwa Królowa Eteru

Dlaczego Królowa? Bo w radiowym slangu to „dwudziestka”, a dwudziestka może być tylko jedna. To serce krótkofalarstwa, pasmo-legenda, na którym życie tętni praktycznie non stop. Jeśli chcesz poczuć, na czym polega magia radia, tutaj musisz mieć nastrojoną antenę.

Dlaczego to pasmo rządzi?
Pewniak na DX-y: Tutaj dalekie łączności to nie przypadek, a codzienność. Jonosfera zazwyczaj współpracuje na tyle dobrze, że prawie zawsze „coś leci”. Fizyka po Twojej stronie: W dzień częstotliwość 14 MHz trzyma się blisko wartości MUF (najwyższej częstotliwości użytkowej), a zabójcza dla sygnałów warstwa D nie jest tu tak żarłoczna jak na niższych pasmach. Wynik? Nawet na prostym dipolu łączności na tysiące kilometrów są w zasięgu ręki. Bilet w jedną stronę: Przez szeroką martwą strefę zapomnij o pogaduchach z kumplem z osiedla. Na 20 metrach łatwiej złapać stację z Nowego Jorku niż z Radomia. Zrobienie dyplomu „POLSKA” tylko na tym paśmie to wyzwanie dla prawdziwych twardzieli.

Słońce dyktuje warunki
Jak to u Królowej bywa – nastroje zależą od pogody (kosmicznej). Maksimum słoneczne: Raj na ziemi. Pasmo jest otwarte 24 godziny na dobę. Możesz siedzieć przy radiu o 3 nad ranem i robić łączności z Antypodami. Minimum słoneczne: Królowa idzie spać wraz ze słońcem. Wieczorem pasmo gaśnie i trzeba czekać do rana.

Złote godziny: Kierunek Zachód
To jest ten moment, który tygrysy lubią najbardziej. Gdy u nas zachodzi słońce, warstwa D szybko znika, ale warstwa F wciąż trzyma jonizację. Wtedy otwiera się „autostrada” na Zachód. To idealny czas na łowienie stacji z USA czy Kanady. Rano podobny efekt (choć nieco słabszy) mamy w kierunku wschodnim - Japonia i Australia są wtedy na wyciągnięcie ręki.

30 Metrów: Klub Dżentelmenów i Nocnych Marków

Jeśli pasmo 20 metrów to głośny festiwal, to „Trzydziestka” (10 MHz) jest kameralnym klubem jazzowym, gdzie przy wejściu obowiązuje selekcja. To pasmo specyficzne, wąskie i niesamowicie satysfakcjonujące dla tych, którzy nie lubią przekrzykiwania się w eterze.

Dlaczego to pasmo jest inne niż wszystkie?
Żadnego gadania (No Phone Zone): Zapomnij o mikrofonie. Tutaj panuje żelazna zasada: tylko CW i emisje cyfrowe. Dzięki temu, mimo że pasmo jest wąskie jak nitka (tylko 50 kHz!), zawsze znajdziesz kąt dla siebie. Tu rządzi kultura i stukot klucza telegraficznego. Oaza spokoju: Nawet gdy na innych pasmach trwa wojna o każdy herc, na 30 metrach zazwyczaj panuje spokój. To idealne miejsce na pewne podanie CQ bez obawy, że ktoś „przykryje” Cię kilowatami mocy. Martwa strefa (Dzień). W ciągu dnia to pasmo kapryśne. Zasięg to zazwyczaj 2000 - 2500 km, ale przez martwą strefę możesz nie usłyszeć nikogo z własnego kraju. Sygnał po prostu przeskakuje nad Polską i ląduje gdzieś w głębi Europy.

Magia nocy. Bilet na inne kontynenty.
Gdy słońce idzie spać, 30 metrów budzi się do życia w wielkim stylu. Globalny zasięg. Nocą pasmo otwiera się na DX-y (łączności międzykontynentalne). To wtedy masz szansę na te legendarne, dalekie łączności, o których inni tylko marzą przy głośnym SSB na niższych pasmach. Stabilność. To pasmo często „trzyma” propagację lepiej niż wyższe częstotliwości, gdy aktywność słoneczna spada.

40 Metrów: Nocna Zmiana i Radiowy Poligon

To pasmo to absolutny "must-have" w dzienniczku każdego krótkofalarstwa. Jest kapryśne, głośne, ale daje niesamowitą frajdę, bo działa zawsze - pytanie tylko: jak daleko?

Dzień: Twoje Radiowe Podwórko.
W blasku słońca 40 metrów to pasmo "sąsiedzkie". Zapomnij o Ameryce, skup się na regionie. Zasięg regionalny: Zazwyczaj dogadasz się ze stacjami w promieniu 500 - 700 km. To idealny czas na plotki z kolegami z kraju i bliskiej zagranicy. Antena dla każdego: Tutaj nie potrzebujesz wielkich masztów. Zwykły, poziomy dipol powieszony nisko nad ziemią (tzw. NVIS) wystarczy, żeby Twoje sygnały "odbijały się" prosto w dół i pokrywały okolicę.

Noc: Globalny Chaos (w pozytywnym sensie)
Gdy słońce zachodzi, "czterdziestka" zrzuca maskę potulnego sąsiada i pokazuje pazury. Otwarcie na świat: Nagle słyszysz stacje z innych kontynentów. To Twoja szansa na DX-y, gdy wyższe pasma już dawno "zgasły". Bitwa o częstotliwość: To nie jest miejsce dla osób o słabych nerwach. Nocą pasmo jest zatłoczone, a sygnały walą z każdego kierunku. Dodaj do tego stacje profesjonalne (np. broadcastingowe z Azji), które potrafią skutecznie zagłuszyć amatorskie wywołania. Znalezienie cichej dziury na CQ to tutaj sztuka.

Ciemna strona mocy: Szum i Pioruny
40 metrów nie wybacza braku filtrów w radiu. QRN (Trzaski): To pasmo bardzo "lubi" wyładowania atmosferyczne. Jeśli 200 km dalej szaleje burza, usłyszysz ją w głośniku jako potężne trzaski. Pod tym względem przypomina mroczne pasma 80 i 160 metrów. Poziom sygnałów: Czasem jest tak głośno, że radio bez dobrego tłumika (ATT) może po prostu "zgłupieć".

60 Metrów: Radiowy „Złoty Środek” (5 MHz)

To pasmo to stosunkowo nowy nabytek w rękach krótkofalowców. Jeśli szukasz stabilności, której brakuje na niższych pasmach, i chcesz uniknąć chaosu z tych wyższych - trafiłeś pod właściwy adres.

Hybryda: Najlepsze z obu światów
Propagacja tutaj to taki „miks genetyczny”. Wyobraź sobie, że 80m i 40m mają dziecko - to właśnie 60 metrów. Stabilność: Pasmo jest mniej kapryśne niż 40-tka i znacznie mniej zaszumione niż 80-tka. Zasięg: Idealne do utrzymywania stabilnej łączności wtedy, gdy 40 metrów już „przeskakuje” nad Twoim korespondentem (martwa strefa), a 80 metrów jeszcze tonie w trzaskach.

Praca na „hamulcu” (Ograniczenia mocy)
Tutaj kończą się popisy z kilowatami. Na 60 metrach nie wolno „dmuchać” w antenę ile fabryka dała. Moc wyjściowa: Obowiązują tu ścisłe limity mocy (zazwyczaj 15W EIRP w Polsce). Wyzwanie dla operatora: Skoro wszyscy nadają z małą mocą, dalekie łączności nocne (DX) stają się prawdziwym sprawdzianem Twoich umiejętności i jakości anteny. Tu nie wygrywasz siłą, tylko sprytem i wyczuciem momentu.

Nocne polowanie
Choć limit mocy studzi zapały, to w nocy pasmo potrafi zaskoczyć. Nocne DX-y: Gdy słońce zniknie, 60 metrów potrafi „nieść” sygnał na tysiące kilometrów. Nie zdarza się to tak często jak na 20-tce, ale kiedy już „siądzie”, satysfakcja z zaliczenia egzotyki na 15 watach jest ogromna.

Co musisz wiedzieć o pracy (WRC-15):
Częstotliwość: W Polsce mamy dostęp do wycinka 5351,5 - 5366,5 kHz.
Emisje: Można pracować wszystkim (CW, Cyfra, Fonia), ale pamiętaj o kulturze - miejsca jest bardzo mało!

80 Metrów: Radiowy Rynek i Nocne Czuwanie

To pasmo to fundament krótkofalarstwa. To tutaj toczą się najgorętsze dyskusje i to tutaj zaczyna się prawdziwa przygoda z budową anten, które mają już konkretne rozmiary (dipol ma tu ok. 40 metrów długości!).

Dzień: Krótki Dystans
Słońce trzyma to pasmo krótko. W ciągu dnia „osiemdziesiątka” służy głównie do łączności lokalnych. Zasięg: Do kilkuset kilometrów. To idealny czas na testy sprzętu z kolegami z sąsiednich województw. Sygnał jest stabilny, ale zapomnij o dalekich podróżach - jonosfera w dzień po prostu "pożera" Twoje fale.

Noc: Polska i Europa w Twoim Głośniku
Gdy zapada zmrok, pasmo 80 metrów nabiera rumieńców. Centrum Dowodzenia: Wieczorami i nocą to główne miejsce spotkań stacji krajowych oraz całej Europy. Jeśli chcesz zrobić dyplom za Polskę, tutaj zrobisz to najszybciej. DX-y (Dalekie łączności): Tak, na 80-tce zrobisz cały świat! Jest to znacznie łatwiejsze niż na 160 metrach, choć wciąż wymaga cierpliwości. Pacyfik czy obie Ameryki są w zasięgu, ale pamiętaj: słyszeć to jedno, a zostać usłyszanym to drugie.

Bariery wejścia: Anteny i Szumy
Tu zaczynają się schody dla początkujących. Gabaryty: Anteny są duże, ale wciąż „do ogarnięcia” na typowej działce. Aby jednak wyłowić słabą stację z antypodów, sam dipol to za mało – profesjonaliści używają specjalnych systemów odbiorczych (np. anten Beverage), żeby wyciąć szum i usłyszeć to, co inni pomijają. QRN (Atmosfera): Pasmo 80 metrów jest podatne na trzaski z burz. Jest tu znacznie lepiej niż na 160m, ale letnia burza 100 km dalej potrafi zrobić w głośniku prawdziwe "smażenie frytek".

160 Metrów: Top Band – Królestwo Nocy i Gigantów

To najniższe pasmo amatorskie, które rządzi się własnymi prawami. Tutaj technologia spotyka się z magią, a gabaryty anten potrafią przyprawić sąsiadów o zawrót głowy.

Pasmo Ciemności
W dzień 160 metrów praktycznie nie istnieje - warstwa D jonosfery działa jak gąbka i pochłania wszystko. Prawdziwe życie zaczyna się dopiero po zachodzie słońca. Nocny Monolit: Gdy zrobi się ciemno, pasmo otwiera się na oścież. Słyszysz stacje bliskie, odległe o setki kilometrów i te z drugiego końca świata - wszystko naraz. Warunek konieczny: Aby to poczuć, musisz mieć pełnowymiarowe anteny. Dipol na to pasmo ma około 80 metrów długości. To już nie jest zabawka, to konkretna konstrukcja.

Wyzwanie DX: Tylko dla Wybranych

Zrobienie dalekiej łączności (DX) na Top Bandzie to radiowy odpowiednik zdobycia Mount Everestu. Pionowa moc: Żeby Cię usłyszeli w USA czy Japonii, potrzebujesz wysokich, pionowych anten nadawczych (verticali), które „plują” sygnałem nisko nad horyzontem. Usłyszeć nieuchwytne: Nadawanie to tylko połowa sukcesu. Prawdziwi mistrzowie budują kilkusetmetrowe, niskoszumowe anteny odbiorcze typu Beverage. Bez nich sygnał od korespondenta utonie w szumie, zanim zdążysz zareagować.

Atmosferyczny Jazgot

Musisz wiedzieć, że 160 metrów to pasmo "elektryczne". Sezon burzowy = Przerwa w pracy: Wyładowania atmosferyczne są tu bezlitosne. Jedna burza trzy kraje dalej potrafi wygenerować taki huk w głośnikach, że praca staje się niemożliwa. To pasmo kocha zimowe, mroźne noce, gdy atmosfera jest spokojna.

Jest to dokument o charakterze zalecenia (dżentelmeńskiej umowy). Nie jest to sztywne prawo państwowe, ale każdy szanujący się operator przestrzega go rygorystycznie, by zachować kulturę pracy.

Świat jest podzielony na 3 Regiony IARU (Region 1: Europa/Afryka/Rosja, Region 2: Ameryki, Region 3: Azja/Oceania). Każdy region ma swój specyficzny bandplan, dopasowany do lokalnych uwarunkowań i przepisów.

Transmisja prowadzona w sposób sprzeczny z bandplanem IARU jest uważana za wysoce niekoleżeńską i naruszającą zasady etyki amatorskiej. W skrajnych przypadkach może być też sprzeczna z warunkami pozwolenia radiowego (jeśli lokalne prawo wprost odwołuje się do zaleceń IARU).

To jest nasz radiowy fundament. Żaden Prezes ani ustawa nie wchodzi w takie detale - to rozporządzenie mówi nam dokładnie, gdzie możemy nadawać, a gdzie nam nie wolno zaglądać.

Służba Pierwszej Ważności (Primary)
Służba ta może żądać ochrony przed szkodliwymi zakłóceniami ze strony stacji tej samej lub innych służb, którym częstotliwości mogą zostać przydzielone w późniejszym terminie. To jest "szlachta" eteru. Mają prawo do czystego pasma i nikt, kto przyjdzie po nich, nie ma prawa im przeszkadzać.

Służba Drugiej Ważności (Secondary)
Służba taka, nie może powodować szkodliwych zakłóceń w pracy stacji służb pierwszej ważności (obecnych i przyszłych), nie może żądać ochrony przed zakłóceniami ze strony służb pierwszej ważności, może jednak żądać ochrony przed zakłóceniami ze strony stacji tej samej lub innych służb drugiej ważności, przydzielonych w późniejszym terminie.

Krótkofalarstwo często jest gościem na czyichś pasmach. Jako służba drugiej ważności musimy siedzieć cicho, nie przeszkadzać "pierwszym" i nie narzekać, jeśli oni nas zakłócają. Ale wśród swoich (innych "drugich") wciąż mamy swoje prawa.

10 Metrów: Albo Grubo, Albo Wcale

To najwyższe z "klasycznych" pasm amatorskich i, krótko mówiąc, ma największy rozmach. Pod wieloma względami przypomina już zabawę z VHF – jest szybkie i nieprzewidywalne.

Jak to działa w praktyce?
Kiedy pasmo „odpala”, zaczyna się prawdziwy festiwal. Zapomnij o wielkich masztach - przy dobrych warunkach wystarczy kawałek drutu i kilka watów, żeby pogadać z kimś z drugiego końca globu.

Ale uwaga:
Lokalnie nie pogadasz: Martwa strefa jest tu szeroka jak ocean. Jeśli chcesz złapać kogoś z sąsiedniego miasta, musisz liczyć na szczęście i odbicie od warstwy E (sporadyczne Es-y). Zorza polarna: Jak słońce „kichnie” (czyli po silnych wybuchach), możesz próbować odbijać sygnał od zorzy. To wyższa szkoła jazdy, ale satysfakcja jest niesamowita. Cykl słońca decyduje o wszystkim, trzeba grać kartami, które daje natura. Minimum słoneczne: Czasem przez całe miesiące w eterze jest głucho. Możesz mieć anteny Yagi wielkie jak dom, a i tak w zawodach CQ WW DX zrobisz zaledwie kilka łączności. To lekcja pokory, którą każdy z nas musi odrobić. Maksimum słoneczne: To jest ten moment, dla którego warto żyć. Pasmo żyje od świtu do zmierzchu. Radio aż huczy, a Ty czujesz, że świat jest na wyciągnięcie ręki.

12 Metrów: Spokój i Klasa (Pasmo WARC)

Jeśli szukasz odpoczynku od szumu i zakłóceń, 12 metrów jest dla Ciebie. To jedno z najspokojniejszych pasm na falach krótkich. Nie ma tu tłoku, a eter jest czysty jak poranek w górach.

Co warto wiedzieć o łącznościach?
Słońce rozdaje karty: Pasmo ożywa głównie podczas maksimum słonecznego. Wtedy otwiera się na długie godziny i pozwala na stabilne, dalekie łączności.
Efekt zorzy: Kiedy na Słońcu dochodzi do silnych wybuchów, dzieją się rzeczy niezwykłe. Możesz nawiązać łączność przez odbicie od zorzy. To prawdziwa gratka dla fanów telegrafii (CW) - sygnał ma wtedy specyficzny, „chropowaty” dźwięk, którego nie pomylisz z niczym innym.

Skąd ta nazwa „WARC”?
Pewnie usłyszysz, jak starsi stażem koledzy mówią o „pasmach WARC” (12m, 17m i 30m). Choć puryści językowi kręcą na to nosem, nazwa wzięła się od światowych konferencji radiokomunikacyjnych (World Administrative Radio Conference). To właśnie w 1979 roku, po twardych negocjacjach, wywalczono te pasma dla nas, amatorów. Szacunek dla przeszłości nakazuje o tym pamiętać.

Ważna zasada: Tu się nie ścigamy
Zapamiętaj jedną, złotą zasadę: na 12 metrach nie ma zawodów. Zgodnie z zaleceniami IARU, te pasma mają służyć do normalnych rozmów i testów, a nie do wyścigu szczurów o punkty. Dzięki temu panuje tu niespotykany nigdzie indziej spokój.

15 Metrów: Królestwo Plam Słonecznych

To pasmo to prawdziwy poligon dla cierpliwych. Jeśli szukasz emocji i dalekich łączności (DX-ów), musisz pilnować prognoz pogody kosmicznej.
Kiedy Słońce idzie spać (Minimum)

W latach, gdy Słońce jest leniwe, 15 metrów potrafi być martwe przez całą dobę. Wtedy nie dzieje się absolutnie nic. Wystarczy zerknąć na wyniki zawodów SP DX Contest z takich okresów - nawet najgrubsze stacje z potężnymi masztami wyciągają wtedy ledwie po kilka łączności. To czas dla radiowych ascetów.
Kiedy Słońce szaleje (Maksimum)

Gdy tylko na tarczy Słońca pojawiają się plamy, 15-tka ożywa i pokazuje pazur. Długie godziny otwarcia: Pasmo potrafi „trzymać” przez cały dzień, a w szczytowych formach słońca nie gaśnie nawet po zmroku. Mniejsza absorpcja: Warstwa D, która na niższych pasmach „zjada” sygnał, tutaj prawie nie przeszkadza. Dzięki temu sygnały lecą czysto i daleko.

Co tu można robić?
Pasmo jest na tyle szerokie, że każdy znajdzie swój kąt. DX-owanie: To jest to, do czego to pasmo stworzono. Przez szeroką „martwą strefę” zapomnij o gadaniu z sąsiadem zza miedzy. Tutaj celujemy w inne kontynenty. Żucie szmat (Ragchewing): Jest wystarczająco dużo miejsca, żeby rozsiąść się wygodnie i pogadać o niczym przez godzinę, nie przeszkadzając nikomu innemu.